Strategiczne Wyzwanie - Optymalizacja kapitału pracującego PDF Drukuj Email
Marek Kuszneruk


Koła biznesu nie mogą toczyć się bez pieniędzy. Destabilizacja na rynkach podniosła znaczenie decyzji związanych z finansowaniem spółek. Skuteczne gospodarowanie gotówką i utrzymywanie płynności finansowej warunkuje przetrwanie. Jak pokazują doświadczenia z krajów rozwiniętych, bezpośrednią przyczyną likwidacji firmy nie jest zwykle poziom sprzedaży czy rentowność. W 70-80% przypadków jest to właśnie brak płynności finansowej. Nie dziwi zatem fakt, że respondenci światowego raportu KPMG[1] na temat najważniejszych wyzwań menadżerów w 2012 roku, kwestii optymalizacji kapitału pracującego przyznali najwyższy priorytet.

Wiele firm decyduje się dziś na podjęcie szeroko zakrojonych, kompleksowych działań, których celem jest zmniejszenie zapotrzebowania na kapitał pracujący. Zarządzający zdają się być zaskoczeni faktem, że udaje się znaleźć tak poważne pokłady taniego kapitału pochodzącego z... no właśnie
-  z wewnątrz organizacji.

Pieniądze pozyskane w ten sposób mogą zapewnić spółce przetrwanie, ale mogą się także stać najtańszym źródłem kapitału będącego paliwem dla wzrostu. Firmy, posiadając lepszy dostęp do gotówki, powiększają swoją zdolność do osiągania celów strategicznych i skutecznego konkurowania. Tworzą nowe produkty, szybko wprowadzają je do sprzedaży i powiększają udział w rynku. Tym samym przejście od pasywnego do proaktywnego zarządzania kapitałem pracującym może stać się bardzo skutecznym sposobem na zwiększenie wartości dla właścicieli firmy oraz budowania pozycji rynkowego lidera. Na tym lista korzyści się nie kończy. Pozyskane środki uniezależniają firmę od finansowania zewnętrznego oraz poprawiają zdolność organizacji do realizacji strategicznych inwestycji. Podsumowując, niedostatek uwagi przykładanej do kapitału pracującego stanowi jedno z podstawowych ryzyk z punktu widzenia przetrwania firmy. Kompetentne zaś nim zarządzanie pozwala przedsiębiorstwom radykalnie zwiększać potencjał wzrostu.

Czym jest kapitał pracujący?

Pojęcie kapitału pracującego odnosi się do ilości gotówki, jakiej firma potrzebuje na finansowanie codziennych operacji. Inaczej mówiąc, na zamianę gotówki zapłaconej za towary zakupione u dostawców, z powrotem w pieniądze pozyskane od klientów.

Łatwo zobrazować to, przywołując firmę produkującą Ketchup. Firma Ketchup Company posiada zapas koncentratu pomidorowego, cukru, octu, pieprzu, czosnku i skrobi o wartości 1000 złotych. W ciągu tygodnia produkuje z tych surowców ketchup i wysyła go do klientów. Po kolejnym tygodniu otrzymuje wpłatę gotówki za otrzymane towary. 1000 złotych zamrożonych na okres dwóch tygodni stanowi kapitał pracujący Ketchup Company. Im szybciej firma sprzeda ketchup, tym szybciej będzie mogła przeznaczyć otrzymaną gotówkę na dalszy rozwój biznesu, np. na zakup kolejnych surowców, z których powstanie ketchup, którego sprzedaż przyniesie kolejne zyski, itd.

Jeśli firma przetrzyma zapas surowców lub ketchupu przez miesiąc, kapitał będzie zamrożony, a firma nie będzie mogła rozwijać biznesu. Być może nie będzie mogła regulować także bieżących zobowiązań ani inwestować w rozwój.  Gotówka zostanie zamrożona także w przypadku, kiedy klient zwleka z płatnością za dostarczony ketchup. Podobna sytuacja zaistnieje, jeśli Ketchup Company za wcześnie zapłaci za dostarczone surowce. Aby przetrwać na rynku i rozwijać się, Ketchup Company powinna systematycznie doskonalić się w zmniejszaniu zapotrzebowania na gotówkę zamrożoną w kapitale pracującym, a w zwiększaniu tej części gotówki którą może obracać. Doskonalenie w tej materii wymaga poważnego rozważenia różnorodnych czynników wpływających na poziom kapitału pracującego.

Rys.1 Czynniki kształtujące poziom kapitału pracującego. Opracowanie własne.

Miary sukcesu

Zgodnie z zasadą, która głosi, że nie można zarządzać czymś, czego nie można zmierzyć, przedsiębiorstwo, które chce proaktywnie zarządzać kapitałem pracującym, powinno posiadać narzędzia umożliwiające jego pomiar. Do realizacji tego celu mogą posłużyć kluczowe wskaźniki efektywności (KPI). Co istotne, wartość wszystkich wskaźników wyraża się w dniach:

Uzyskanie informacji o rezultatach miar dla konwersji zapasów, należności i zobowiązań umożliwia kalkulację wartości cyklu konwersji gotówki (CCC) - syntetycznego wskaźnika informującego o czasie pomiędzy przekazaniem gotówki dostawcom, a jej wpływem od klientów. Jego wartość możemy uzyskać wykonując proste działanie:

Z badań przeprowadzonych przez firmę IBM[2] wynika, że pomiędzy przedsiębiorstwami istnieje ogromny rozdźwięk w efektywności zarządzania kapitałem pracującym. Wartości dla DSO oscylują w przedziale 17,9 - 128 dni, dla DIO w przedziale 0,6 - 159 dni, dla DPO w przedziale 267,2 - 7,2 dni. Najlepsze przedsiębiorstwa wkładają w efektywność gospodarowania gotówką wiele wysiłku. Jednak trud ten bardzo się opłaca, bo przekłada się bezpośrednio na ilość gotówki będącej do dyspozycji firmy.

Kierunek optymalizacji

Relatywnie wysoka wartość cyklu konwersji gotówki (w wyniku wysokiej wartości DSO i DIO oraz niskiej wartości DPO) oznacza, że zbyt dużo środków własnych jest zaangażowanych w realizację działalności operacyjnej. Celem optymalizacji jest proaktywne działanie w kierunku zmniejszenia zapotrzebowania na kapitał pracujący. Efekt ten można uzyskać poprzez realne skrócenie cyklu konwersji gotówki. W praktyce można tego dokonać poprzez zintegrowane działania zmierzające do obniżenia poziomu zapasów, przyspieszenia wpływu należności oraz wydłużenia czasu spłaty zobowiązań.

Rys. 2 Cykl konwersji gotówki przed optymalizacją. Opracowanie własne.

 

Rys. 3 Cykl konwersji gotówki - kierunek optymalizacji. Opracowanie własne.

 



 
, 1) == 0)?